Tháp Rùa vốn là tháp Bá hộ Kim?
Năm
1886, thấy huyệt đất trên gò Rùa hợp phong thủy, Bá hộ Kim (tên thật là
Nguyễn Ngọc Kim, chức dịch làng Tự Tháp, được cử làm trung gian giữa
quân Pháp và người Việt), đã xuất tiền xây tháp trên gò với ý định chôn
hài cốt của cha. Để lừa bịp dư luận, Bá Kim nói trệch ra là muốn xây
dựng ở gò một ngọn tháp để làm "gối đằng sau" cho chùa Báo Ân (lúc đó
chưa bị Pháp phá).
Tuy việc không thành, nhưng ngọn tháp ba tầng vẫn
được hoàn tất. Vì vậy, ban đầu Tháp này có tên là tháp Bá hộ Kim. Vì vị
trí đẹp giữa hồ, tháp nghiễm nhiên biến thành thắng tích Hà Nội.
Theo
cuốn Lịch sử thủ đô Hà Nội, về thời gian xây dựng tháp rùa, căn cứ vào
tài liệu của một kiến trúc sư người Pháp thì lần đầu ông sang Việt Nam
năm 1886, đã thấy một tòa tháp ở giữa hồ tại Hà Nội, tồn tại khoảng 10
năm rồi nên thời gian xây dựng được phỏng đoán từ năm 1875 - 1876 .
Miếu nhỏ thờ ai?
Một
số tác giả gần đây cho rằng, câu chuyện này chỉ có thể xem là truyền
thuyết dân gian, chứ chưa thể coi là sự thật lịch sử. Nhà Hà Nội học
Nguyễn Vinh Phúc trong cuốn Hồ Hoàn Kiếm và Đền Ngọc Sơn đã chỉ ra những
điểm còn thiếu sót:
- Bảo rằng Bá hộ Kim xây tháp để làm “hậu chẩm”
(tức cái gối) cho chùa Báo Ân thì sai. Bởi lẽ chùa này nhìn ra hồ. Trong
bài thơ vịnh của người đương thời về chùa Báo Ân (chùa Quan Thượng) có
câu: Khen ai khéo họa địa đồ/ Sau lưng Đồn Thủy, trước hồ Hoàn Gươm. Như
vậy, gò Rùa chỉ có thể làm minh đường, làm án mà thôi.
- Hoặc như
sách chép rằng “tới thăm hồ, đứng xa trông ngắm ba chữ Tả Vọng Đình vẫn
ẩn hiện” cũng là không đúng. Vì khắp bốn mặt tháp, cả ngoài lẫn trong
đều không có 3 chữ này. Chỉ ở mặt Đông, trên tầng đỉnh có 3 chữ Quy Sơn
Tháp nhấn trên tường vôi.
- Trên tầng thứ ba của Tháp Rùa có một cửa
hình tròn ở mặt phía đông, đường kính 0,68m. Sát tường phía tây có một
ban thờ nhưng không rõ thờ ai và có từ lúc nào? bài vị không đề tên ai.
Các
tài liệu bằng tiếng Việt tuyệt nhiên không hề đề cập đến việc trên gò
Rùa đã từng là nơi có miếu thờ. Những tài liệu sớm nhất đề cập đến gò
Rùa ghi tại nơi đây ,xưa vua Lê Thánh Tông đã dựng Điếu Đài để ra câu
cá. Các tài liệu tiếng Pháp lại đề cập đến một miếu thờ nhỏ thần hồ. Tập
sách Les pagodes de Hanoi của G.Dumoutier in năm 1887 trong mục “hồ
Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn” có ghi: “ở giữa hồ…là một công trình bé nhỏ,
có nhiều tầng, các vòm cửa hình cánh cung nhọn. Công trình này mới có
khoảng chục năm nay. Nó được xây dựng trên vị trí một ngôi đền nhỏ trước
đó thờ thần hồ”.
Trong Le vieux Tonkin (Bắc kỳ cổ) của Bourrin (2
tập in năm 1935, 1941) thì viết: “Tháp Rùa chính tên là Quy Sơn tháp,
xây khoảng 1877 (…); công trình này thay cho một ngôi miếu nhỏ thờ thần
hồ”. Vậy thần hồ trong các tài liệu là ai? Liệu có thể là thần Kim Quy
hay không? Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc cho rằng, rất ít khả năng
tháp Rùa thờ thần Kim Quy nhưng cụ thể thờ ai thì ông cũng chưa có câu
trả lời thấu đáo.
Mang kiến trúc phương Tây và Á Đông
Hiện, còn
nhiều ý kiến chưa thống nhất về kiến trúc của tháp Rùa. Cách đây không
lâu từng có tác giả cho rằng nên đập bỏ do không có ý nghĩa lịch sử và
thiếu giá trị về mặt kiến trúc.
Tuy nhiên, hầu hết đều thống nhất cho
rằng, tháp Rùa là một sự kết hợp “giao duyên” giữa kiến trúc phương Tây
và kiến trúc Á Đông. Có người đã phân tích tháp Rùa theo tỷ lệ vàng và
cho ra những kết quả khá bất ngờ. Toàn bộ tháp được nằm trọn vẹn trong
vòng tròn thể hiện hình sao năm cánh. Khuê Văn Các, đình Đình Bảng, Ngọ
Môn, Điện Thái Hòa (Huế)…cũng từng được phân tích theo kiểu này.
Một
điều khiến không ít người ngạc nhiên nữa là: tháp Rùa hình chữ nhật chữ
không phải hình vuông như nhiều người vẫn tưởng. Ở tầng thứ nhất, chiều
dài là 6,28m trong khi chiều rộng là 4,54m. Tương tự ở tầng hai có kích
thước là 4,8×3,64m. Họa sĩ Bùi Xuân Phái lúc sinh thời đã rất tinh ý khi
thể hiện tháp Rùa một chiều 3 cửa, một chiều hai cửa mà không phải ai
cũng nhận ra...
Chia sẻ với bạn bè:
Theo dòng sự kiện